EL REHABİLİTASYON

El Rehabilitasyonu, amacı yaralanmış, ameliyat olmuş veya hastalık bulaşmış ellerin ve üst ekstremitelerin kalan kısmını fonksiyonel kapasitelerini en fazla seviyeye ulaştırmaktır. El rehabilitasyonu bir takımca planlanır. Üyelerden birisi hastanın nasıl olduğnu değerlendiren ve fiziksel, psikososyal ve öbür sağlık çalışanlarının mesleki etkilerini meydana getiren doktordur. Fiziksel değerler özel eğitimli fizyoterapistler, meslekle ilgili terapistler ve ortotistlerce yapılır. Hastanın emasyonel, sosyal ve uygun olmamakla ilgili ihtiyaçları sosyal servis elemanları, psikolog, mesleki danışmanlar ve ara sıra da işinde uzman rehabilitasyon uzmanlarınca oluşturulur. Akut ve kronik üst ekstremite rahatsızlığı bulunan hastaların uygun rehabilitasyonu için iyi bir şekilde planlanmış takım çalışması yapılmalıdır.

El tedavisi, farklı olaylardan sebep gereklidir. El ve üst ekstremite yaralanmaları, kırıklar, tendon yaralanmaları, bütün dokuları kapsayan ezilme yaralanmaları, ampütasyonlar yada bütün bunların kombinasyonu biçimindedir. Artriti bulunan hastalar çoğunlukla el rehabilitasyonu gerektirir. Karpal tüneli gevşetme, parmak yada el bileği replasman artroplastileri, tendon tamiri ve transferleri, eksizyonlari ve konjenital deformitelerin rekonstruksiyonu üst ekstremite rehabilitasyonunun ana komponentidir. Hastalar çoğunlukla, hasta ekstremite alçı içerisinde iken müdahalenin bitirilmesinin ardından kısa bir zaman sonra refere edilirler. Tedaviye bu safhada başlanmalidir.

El rehabilitasyonu gerektirebilen öbür nedenler kas distrofileri, primer myopatiler, konjenital deformiteler ve üst ekstremiteyi bulunduran noropatik lezyonlardir. Elin değerlendirilmesi, üst ekstremite ve elin fonksiyonel durumunu değerlendirmek amacıyla oldukça fazla teknik uygulanır fakat tümü eklem fonksiyonlarinin ve sinir, tendon ve kaslarin fizyolojisi, kinezyoloji ve anatomisinin tam bir şekilde bilinmesini gerektirir. Oldukça fazla araştırıcı tarafından değerlendirmeyi tam bir biçimde oluşturabilmek için,ölçümler iyi bir şekilde bilmeli ve uygun bir biçimde yapılmalıdır. Ödem oranı ve parmakların etrafını ölçmek için özel ölçüm şeritleri ve volumeter kullanılır.

Standart araçlara ilave olarak aktif ve pasif hareket genişliğini ölçmekiçin uıfak cetveller ve ufak özel bir şekilde adapte olmuş goniometreler kullanılır. Veriler doğru bir şekilde kaydedilmelidir. Hastanın gidişatını izlemek için özel formlar ve grafikler kullanılabilir. Tedavinin başlangıç zamanında en azından haftalık bir şekilde hareket genişliği ve yakalama kuvvetine bakılmalı ve değerlendirilmelidir. Aktif hareket genişliğinin ölçümü pasif hareket genişliğinin ölçümünden daha etkilidir.

Parmak fleksiyon ve ekstansiyonu, başparmak abduksiyon ve oppozisyonu ve el bileği fleksiyon ve ekstansiyonunun hareket genişliğini ölçmek için özel teknikler kullanılır. Çimdik ve yakalama kuvveti, dinamometre aracılı ile ölçülür. Dokunma, iki nokta diskriminasyonu, derin duyu, ısıyı kavrama ve vibrasyon için, duyu test edilir. Farklı çaptaki naylon lifler, iğneler, vibrometreler ve farklı sıcaklıktaki test tüpleri, el ve üst ekstremite duyusunu test etmek amacıyla kullanılır.

Tedavinin amacı, tedavi programında basamakların sırası çoğunlukla el ve üst ekstremitenin fonksiyonel reziduel kapasitesinin, posturunun, normal motor davranışının ve rahatlığının yeni bir şekilde geliştirilmesi ile ilişkilidir. Bu amaca varınca, yükselmiş hareket genişliği ve ekstremitenin fonksiyonel kullanımını baştan oluşturmaya çalışır. Hafif fonksiyonel aktiviteler yapıldıkça, kuvvetlendirici amaçlı daha rezistif işlere geçilir. Yeni hal koordineli motor aktivite ile birlikte ağrısız bir şekilde kullanıma imkan verince, hasta çoğunlukla is aktivitesini oluşturabilir.

El tedavisinin özel hedefleri ödemin önüne geçmek ve azaltmak, doku iyileşmesine yardimcı olmak, ağrıyı dindirmek, gevşemeye yardimcı olmak, kasların yetersiz veya oldukça fazla kullanılmasının önüne geçmek için, hipersensitivitesi bulunan bölgelerin desensitizasyonu, motor ve duyu fonksiyonlarının yeniden eğitimiyle kabul edilebilir. Performansı yeniden elde etmektir.